THIẾT KẾ TRONG LĨNH VỰC TRUYỀN THÔNG NÓI CHUNG – PHẦN 2

THIẾT KẾ TRONG LĨNH VỰC TRUYỀN THÔNG NÓI CHUNG – chương 7 – sách “Thể hiện các con số, thiết kế bảng biểu” – Few, S. 2004  

Dịch hồi năm 2009

Tình cờ tìm lại được trong PC, mình sẽ up dần lên🙂

Tiếp theo phần 1

design-media-logo

  1.        Tổ chức dữ liệu

Khi độc giả của bạn nhìn vào một trang hay một màn hình đầy thông tin, họ ngay lập tức tự sắp xếp cái họ đang nhìn và cố gắng nắm bắt chúng. Là một nhà thiết kế trong lĩnh vực này, công việc của bạn chính là sắp xếp thông tin cho họ theo cách hỗ trợ tốt nhất cho sự rành mạch của thông điệp muốn truyền tải. Nếu bạn thất bại trong việc này, kết quả là thông tin của bạn không phải không được sắp xếp, mà là được sắp xếp theo cách không hỗ trợ cho nội dung cần thiết. Trong thực tế, độc giả của bạn có thể tiếp nhận thông điệp khác nhau, thậm chí hiểu sai. Truyền thông không chỉ là vấn đề biết nói cái gì, mà còn là biết nói như thế nào.

Trang giấy hay màn hình đóng vai trò vật trung gian trong công việc của bạn, thường chứa hơn một bảng thống kê hay biểu đồ. Thông điệp của bạn có thể đòi hỏi nhiều loại bảng biểu, kết hợp thêm câu chữ: có thể là từ đơn, câu hay thậm chí cả một đoạn văn. Khi sắp xếp những đối tượng này trên trang giấy hay màn hình, bạn phải có chủ ý kể một câu chuyện.  Nên nói gì trước? Nói gì sau cùng? Nên nhấn mạnh cái gì? Câu trả lời nằm trong cách tổ chức dữ liệu theo các bước như sau:

  1. Gộp nhóm dữ liệu
  2. Xếp thứ tự dữ liệu ưu tiên
  3. Xâu chuỗi dữ liệu

  1. Gộp nhóm dữ liệu

Bạn phải luôn bắt đầu với một cảm giác rành mạch xem những gì đi cùng nhau, những gì mà độc giả của bạn tiếp nhận như một nhóm thông tin có nhiều điểm chung. Khi đã rõ ràng, bạn có thể chọn phương pháp thể hiện để tổ chức nhóm thông tin này với nhau.

Công việc này gồm nhiều cấp độ. Hãy bắt đầu với những thông tin định lượng tổng thể rồi chia nhỏ nội dung của chúng thành nhiều chủ đề. Những chủ đề đa dạng  sẽ được nhóm thành những dạng thể hiện khác nhau: Bảng thống kê, biểu đồ, câu chữ. Trong những bảng thống kê hay biểu đồ, dữ liệu được phân nhóm tự nhiên thành các mục. Cuối cùng, các thông tin theo chỉ mục này lại tiếp tục được phân nhóm nhỏ hơn.

Bạn phải làm sao để sự phân nhóm được rõ ràng cho độc giả. Đừng bắt độc giả phải tự làm việc này khi mà bạn có thể làm cho họ.

Những nguyên lý của Gestalt trong việc tiếp nhận thị giác có thể hé mở một số kĩ thuật giúp nhóm dữ liệu hiệu quả, chẳng hạn về tính lân cận. Ví dụ bạn muốn truyền đạt doanh số bán hàng trong ngày cho người quản lý, bạn phải bao gồm cả doanh số bán hàng trong khu vực, đối chiếu với dự đoán, những đơn đặt hàng cao nhất, những khách hàng lớn nhất. Bằng cách đặt những thông tin có mối liên hệ cùng nhau rồi phân cách bằng những khoảng trắng, bạn tạo nên một bố cục đơn giản mạch lạc mà không hề làm rối mắt độc giả khi họ chuyển sang đọc phần khác.

Bảng thống kê và biểu đồ đều có tác dụng tổ chức dữ liệu thành các mục. Bảng thống kê thường dùng những nguyên lý của Gestalt như về tính lân cận và tính liên tục để tổ chức dữ liệu thành những hàng và cột. Biểu đồ dùng rất nhiều kĩ thuật như nguyên lý về sự tương đồng (cùng màu, cùng hình dạng) và sự kết nối (dùng những đường thẳng nối các điểm) để tổ chức dữ liệu. Ta sẽ kiểm chứng các kĩ thuật này trong chương nói về thiết kế bảng biểu.

  1.      Xếp thứ tự dữ liệu ưu tiên

Mỗi khi bạn muốn truyền đạt thông tin định lượng, hãy lùi lại một chút và tự hỏi: “Con số nào là quan trọng nhất ở đây?”. Một khi đã cảm nhận được rõ cái gì là quan trọng, hãy làm cho thông tin đó nổi bật rõ ràng với phần còn lại. Đây là phần sống còn với công việc của bạn. Đừng chỉ nhấn mạnh dữ liệu quan trọng khi mà bạn chợt nghĩ về nó hay khi tầm quan trọng nó đập vào đầu bạn. Hãy luôn nghĩ về nó.

Những người thường xuyên làm việc với các con số thường không có chiến thuật nào hiệu quả hay thậm chí chẳng có chiến thuật nào để tiếp cận những con số đó. Không phải con số nào cũng quan trọng. Trong thực tế, có những con số quan trọng hơn những con số khác ở mức mà, chỉ vài giây kiểm tra và nắm bắt chúng đem lại lợi nhuận bằng với việc kiểm tra và nắm bắt những con số kia trong hàng năm. Hãy giúp độc giả của bạn tiếp cận đến chúng bằng cách chỉ ra được cái thu hút sự quan tâm của họ nhiều nhất.

Một vài thuộc tính hình ảnh có thể tiếp nhận một cách định lượng. Giá trị của chúng có thể sắp xếp từ ít tới nhiều, từ nhỏ tới lớn. Những thuộc tính này tự có khả năng làm cho thông tin nổi bật lên. Ví dụ cách dùng chúng:

Thuộc tính Bảng và chữ Biểu đồ
Độ đậm nét Chữ nét đậm hơn Đường biểu đồ dày hơn
Kích thước Bảng lớn hơnMẫu chữ lớn hơn Biểu đồ lớn hơnVẽ thanh bar lớn hơnHình biểu tượng lớn hơn
Sắc độ Mầu sáng hơn hoặc tối hơn Mầu sáng hơn hoặc tối hơn
Vị trí 2D Trên cùngBên tráiChính giữa Trên cùngBên tráiChính giữa

Phần cuối trong bảng trên nói về những vị trí giúp nổi bật so với phần còn lại khi thể hiện trong không gian 2 chiều, do nhiều loại ngôn ngữ đọc từ trái qua phải, từ trên xuống dưới. Bất cứ thứ gì đặt bên rìa trái có xu hướng nổi lên hơn, còn những gì đặt ở trung tâm có xu hướng thu hút sự chú ý từ những nội dung bao quanh nó.

Ngoài ra, bạn có thể tăng hiệu quả cho công việc bằng cách sử dụng hiệu ứng tương phản, ví dụ:

Thuộc tính Bảng và chữ Biểu đồ
Hướng nét chữ Chữ nghiêng Chọn hướng vẽ dữ liệu khác với thông thường
Hình dáng Bất kì mẫu nào khác với kiểu thông thường Bất kì mẫu nào khác với kiểu thông thường
Đường bao Bo quanh bảng biểu hay các giá trị cụ thểĐổ màu bảng biểu và các giá trị cụ thể Bo quanh bảng biểu hay các giá trị cụ thểĐổ màu bảng biểu và các giá trị cụ thể
Các dấu hiệu phụ trợ Gạch chân dưới câu chữ Thêm dấu hiệu phụ trợ khác với thông thường
Màu sắc Bất cứ màu nào khác kiểu thông thường Bất cứ màu nào khác kiểu thông thường
Vị trí 2D Bất cứ vị trí nào khác kiểu thông thường Bất cứ vị trí nào khác kiểu thông thường

Thuộc tính cuối cùng của bảng trên nhấn mạnh tầm quan trong của việc gióng hàng trong thiết kế thị giác. Chúng ta có thói quen cảm nhận đường gióng theo chiều ngang và dọc hơn chúng ta tưởng. Chỉ một sự lệch hàng dù nhỏ nhất cũng khiến ta chú ý dễ dàng, và cách ta phản ứng giống như với khi quan sát một sự tương phản. Nếu không có ý nhấn mạnh điều gì, hãy chú ý giữ ngay ngắn hàng lối và sắp xếp các đối tượng cẩn thận để mắt độc giả có thể lướt qua nội dung một cách trơn tru.

Bạn có thể sử dụng sự khác biệt trong việc gióng hàng ngang để tạo nên mối quan hệ theo thứ bậc giữa các phần nội dung khác nhau. Khi sử dụng cách lùi dòng kiểu này, hãy đảm bảo khoảng lùi đủ để gây chú ý. Gióng hàng cách này giúp độc giả của bạn dễ dàng hơn trong việc tự phân tách nội dung và nắm bắt những điểm chính yếu nhanh chóng.

Có một phương pháp khác nữa mặc dù nó không thuộc thuộc tính hình ảnh nào, mà là một nhóm đối tượng, đó là các loại dấu kí hiệu như: “*”, “=>”, “+”…Đặt các kí hiệu này bên cạnh hoặc chỉ vào phần nội dung muốn thu hút sự chú ý của độc giả. Đây là những kí hiệu mạnh mẽ, vậy nên hãy sử dụng cân nhắc để tránh những hạt sạn trong thể hiện.

     Xâu chuỗi dữ liệu

Mục tiêu cuối cùng của thiết kế thị giác đó là cung cấp chỉ dẫn rõ ràng để độc giả chú tâm vào nội dung chính. Phương pháp xâu chuỗi mạnh nhất là xác định vị trí phù hợp cho nội dung trong không gian 2 chiều. Bởi chúng ta đọc từ trái qua phải và từ trên xuống dưới, nên đây cũng là thứ tự mà độc giả quan tâm khi nhìn lên trang giấy hay màn hình. Nếu bạn chia rõ ràng nội dung thành các cột, như trong báo, độc giả sẽ đọc từ cột ngoài cùng bên trái, trừ trên xướng dưới rồi chuyển sang cột kế tiếp.

Cách xâu chuỗi định hướng này rất tuyệt cho nội dung dạng chữ bởi chúng chỉ có thể tiếp nhận thông qua quá trình đọc. Cách này cũng rất hiệu quả cho nội dung không phải dạng chữ dù không mạnh bằng. Ví dụ, nếu trang của bạn có một loạt các biểu đồ với chữ giới thiệu, độc giả sẽ chú ý lần lượt từ biểu đồ trên cùng bên trái, và tiếp tục xuống dưới…Tuy nhiên, nếu có một biểu đồ nào được nhấn mạnh mức độ quan trọng bằng cách dùng bất kỳ phương pháp ưu tiên nào ở phần trước, mắt độc giả ngay lập tức sẽ bị thu hút về biểu đồ đó. Nếu nội dung của bạn yêu cầu độc giả phải đọc qua một loạt bảng biểu theo thứ tự cụ thể, hãy tăng tính định hướng bằng cách dùng chữ số hay chữ cái để đánh thứ tự lần lượt cho nội dung.

 

Tóm tắt 

THIẾT KẾ TRONG LĨNH VỰC TRUYỀN THÔNG NÓI CHUNG

 

Nêu bật dữ liệu

  • Giảm lượng mực dành cho đối tượng không-phải-dữ-liệu
  • Trừ bớt các phần phi dữ liệu không cần thiết
  • Giảm nhẹ và chuẩn hóa phần phi dữ liệu còn lại
  • Tối ưu phần dữ liệu
  • Loại trừ phần dữ liệu không quan trọng
  • Nhấn mạnh phần dữ liệu còn lại

Tổ chức dữ liệu

  • Gộp nhóm dữ liệu
  • Xếp thứ tự dữ liệu ưu tiên
  • Xâu chuỗi dữ liệu

NHẤN MẠNH CÁI QUAN TRỌNG 

Sử dụng các thuộc tính tiếp nhận hình ảnh có tính định lượng

Thuộc tính Bảng và chữ Biểu đồ
Độ đậm nét Chữ nét đậm hơn Đường biểu đồ dày hơn
Kích thước Bảng lớn hơnMẫu chữ lớn hơn Biểu đồ lớn hơnVẽ thanh bar lớn hơnHình biểu tượng lớn hơn
Sắc độ Mầu sáng hơn hoặc tối hơn Mầu sáng hơn hoặc tối hơn
Vị trí 2D Trên cùngBên tráiChính giữa Trên cùngBên tráiChính giữa

Sử dụng các thuộc tính hình ảnh đối lập với kiểu thông thường

Thuộc tính Bảng và chữ Biểu đồ
Hướng nét chữ Chữ nghiêng Chọn hướng vẽ dữ liệu khác với thông thường
Hình dáng Bất kì mẫu nào khác với kiểu thông thường Bất kì mẫu nào khác với kiểu thông thường
Đường bao Bo quanh bảng biểu hay các giá trị cụ thểĐổ màu bảng biểu và các giá trị cụ thể Bo quanh bảng biểu hay các giá trị cụ thểĐổ màu bảng biểu và các giá trị cụ thể
Các dấu hiệu phụ trợ Gạch chân dưới câu chữ Thêm dấu hiệu phụ trợ khác với thông thường
Màu sắc Bất cứ màu nào khác kiểu thông thường Bất cứ màu nào khác kiểu thông thường
Vị trí 2D Bất cứ vị trí nào khác kiểu thông thường Bất cứ vị trí nào khác kiểu thông thường

Xâu chuỗi dữ liệu

  • Đặt nội dung từ trái sang phải, từ trên xuống dưới
  • Dùng phương pháp  nhấn mạnh hình ảnh
  • Dùng cách dán nhãn theo thứ tự (số hoặc chữ cái)

Thông tin cần thiết cho từng trang

Cái gì Khi nào Ai làm Ở đâu
Hình thành tiêu đề tốt Ghi rõ phạm vi thời gian và thời điểm cụ thể nghiên cứu Ghi rõ tác giả để độc giả liên hệ nếu cần Đánh dấu trang rõ ràng

 

 

 

 

S'up

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s